Biobased isolatie in houtbouw: materialen en eigenschappen
Biobased isolatie past goed bij houtbouw. Deze isolatiematerialen worden gemaakt van hernieuwbare grondstoffen, zoals hout, hennep, vlas en gerecycled papier. Ze isoleren tegen warmte en kou en kunnen bijdragen aan een comfortabel binnenklimaat.
Maar welk materiaal is geschikt voor welke toepassing? En waar moet je bij het verwerken op letten? In dit artikel zetten we de belangrijkste soorten biobased isolatie op een rij.
Wat is biobased isolatie?
Biobased isolatie bestaat geheel of gedeeltelijk uit natuurlijke, hernieuwbare grondstoffen. Voorbeelden zijn plantaardige vezels, houtvezels en dierlijke vezels. Sommige materialen, zoals cellulose, worden gemaakt van gerecycled papier.
Een belangrijk kenmerk is dat veel van deze materialen vocht kunnen opnemen en weer afstaan. Dat kan bijdragen aan een prettig binnenklimaat. De mate waarin dit gebeurt, verschilt per materiaal en product.
Biobased isolatie kan bovendien een lagere milieubelasting hebben dan isolatiemateriaal op basis van fossiele grondstoffen. De daadwerkelijke impact hangt onder meer af van de herkomst, productie, transport en levensduur van het product.
Welke soorten biobased isolatie zijn er?
Er zijn verschillende biobased isolatiematerialen beschikbaar. De keuze hangt af van de toepassing, de gewenste isolatiewaarde en de opbouw van de constructie.
1. Houtvezelisolatie
Houtvezelisolatie wordt gemaakt van houtvezels. Het materiaal is verkrijgbaar als flexibele isolatiedekens, halfharde platen en harde isolatieplaten.
Houtvezel wordt veel toegepast in houtbouw, bijvoorbeeld in gevels, daken en vloeren. Het materiaal heeft een relatief hoge warmteopslagcapaciteit. Daardoor kan het helpen om temperatuurschommelingen in de zomer te beperken.
Toepassing: gevels, daken, vloeren en binnenwanden.
2. Cellulose-isolatie
Cellulose-isolatie wordt meestal gemaakt van gerecycled krantenpapier. Het materiaal wordt vaak als vlokken ingeblazen in constructies, zoals houten gevels, daken en vloeren.
Doordat de vlokken zich aanpassen aan de beschikbare ruimte, kunnen ze ook moeilijk bereikbare plekken vullen. Een goede verwerking is wel belangrijk. Onvoldoende of ongelijkmatige vulling kan leiden tot ongewenste open ruimtes of verzakking.
Toepassing: gesloten wanden, dakconstructies en vloeren met geschikte inblaasruimtes.
3. Hennepisolatie
Hennepisolatie wordt gemaakt van vezels uit de hennepplant. Het materiaal is verkrijgbaar als flexibele dekens en platen. Het laat zich relatief eenvoudig tussen houten stijlen en balken plaatsen.
Hennep kan vocht opnemen en weer afstaan. Ook heeft het materiaal geluiddempende eigenschappen. De prestaties verschillen per product en zijn afhankelijk van de toegepaste constructie.
Toepassing: houten gevels, daken, vloeren en binnenwanden.
4. Vlasisolatie
Vlasisolatie wordt gemaakt van vezels van de vlasplant. Het materiaal is doorgaans verkrijgbaar als flexibele dekens of platen. Daardoor is het geschikt voor toepassingen tussen houten constructiedelen.
Vlas is licht en laat zich goed op maat snijden. Net als andere natuurlijke vezelmaterialen kan het bijdragen aan vochtregulatie en geluidscomfort.
Toepassing: gevels, daken, vloeren en scheidingswanden.
5. Schapenwolisolatie
Schapenwol is een dierlijk isolatiemateriaal dat vocht kan opnemen en afstaan. Het is verkrijgbaar als dekens en matten en wordt vooral gebruikt in dakconstructies, gevels en binnenwanden.
Bij de verwerking is het belangrijk om te letten op de behandeling van de wol. Fabrikanten kunnen middelen toevoegen om het materiaal bijvoorbeeld te beschermen tegen motten of schimmel.
Toepassing: daken, gevels en binnenwanden.
6. Stro-isolatie
Stro is een restproduct uit de landbouw en kan worden toegepast als isolatiemateriaal. Het wordt onder meer verwerkt tot samengeperste strobalen of prefab bouwelementen.
Stro heeft een relatief grote dikte nodig om een hoge isolatiewaarde te bereiken. Ook vraagt het om een zorgvuldig ontworpen constructie die het materiaal beschermt tegen vocht.
Toepassing: gevels en prefab wandelementen.
7. Kurkisolatie
Kurk wordt gemaakt van de schors van de kurkeik. Het materiaal is verkrijgbaar als platen en granulaat. Kurk is van nature relatief vochtbestendig en kan worden gebruikt voor onder meer gevels, vloeren en daken.
De eigenschappen en toepassingsmogelijkheden verschillen per product. Controleer daarom altijd de technische documentatie van de fabrikant.
Toepassing: gevels, vloeren, daken en bepaalde aansluitdetails.
Biobased isolatiematerialen vergelijken
De materialen verschillen in verwerking, eigenschappen en toepassingsmogelijkheden. Onderstaande tabel geeft een beknopt overzicht.
| Materiaal | Veelvoorkomende vorm | Kenmerk |
|---|---|---|
| Houtvezel | Platen en dekens | Goede warmteopslag |
| Cellulose | Inblaasvlokken | Vult holle ruimtes |
| Hennep | Platen en dekens | Flexibel en vochtregulerend |
| Vlas | Platen en dekens | Licht en eenvoudig te verwerken |
| Schapenwol | Dekens en matten | Neemt vocht op en staat het af |
| Stro | Bal(en) en prefab elementen | Toepassing in dikke constructies |
| Kurk | Platen en granulaat | Van nature relatief vochtbestendig |
De isolatiewaarde verschilt per product. Vergelijk daarom niet alleen de materiaalsoort, maar ook de opgegeven warmtegeleidingscoëfficiënt (lambda-waarde), de benodigde dikte en de uiteindelijke Rc-waarde van de constructie.
Waar moet je op letten bij biobased isolatie in houtbouw?
Biobased isolatie sluit goed aan bij houten constructies, maar vraagt om een zorgvuldige bouwkundige uitwerking. Vooral de omgang met vocht, lucht en warmte verdient aandacht.
Vocht en dampopen bouwen
Veel biobased materialen kunnen vocht opnemen en afstaan. Dat betekent niet dat ze onbeperkt tegen vocht kunnen. Voorkom langdurige blootstelling aan water en zorg dat de constructie voldoende kan drogen. De juiste opbouw van lagen hangt af van de toepassing en de omstandigheden.
Luchtdichtheid en winddichtheid
Een goede isolatielaag werkt alleen optimaal wanneer luchtstromen door de constructie worden beperkt. Besteed daarom aandacht aan aansluitingen, naden en doorvoeren. Aan de buitenzijde is ook een goede winddichte laag belangrijk.
Brandveiligheid
Biobased isolatiematerialen verschillen in brandgedrag. De brandklasse is afhankelijk van het specifieke product en soms ook van de toegepaste afwerking of constructie. Controleer daarom de productdocumentatie en stem de materiaalkeuze af op de brandveiligheidseisen van het gebouw.
Geluidsisolatie
Veel vezelachtige isolatiematerialen kunnen geluid absorberen. De uiteindelijke geluidsisolatie hangt echter ook af van de totale constructie, de massa, de aansluitingen en de detaillering.
Welk isolatiemateriaal kies je?
Er bestaat geen biobased isolatiemateriaal dat voor iedere toepassing de beste keuze is. Houtvezel is bijvoorbeeld interessant voor gevels en daken, terwijl cellulose geschikt kan zijn voor constructies met inblaasruimtes. Hennep en vlas zijn praktische opties voor houten raamwerken.
Kijk bij de keuze naar de gewenste isolatiewaarde, de beschikbare ruimte, de vochtbelasting en de verwerkingsmethode. Controleer daarnaast of het product geschikt is voor de beoogde toepassing en voldoet aan de geldende eisen.
Ook subsidies kunnen een rol spelen. Voor bepaalde biobased isolatiematerialen is binnen de ISDE-regeling een extra subsidie mogelijk. De voorwaarden en toegelaten producten kunnen veranderen. Controleer daarom altijd de actuele informatie van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).
Conclusie
Biobased isolatie biedt verschillende mogelijkheden voor houtbouw. Houtvezel, cellulose, hennep, vlas, schapenwol, stro en kurk hebben ieder hun eigen eigenschappen en toepassingen. De juiste keuze begint bij een goede afstemming tussen het isolatiemateriaal en de constructie.
Door ook aandacht te besteden aan vochtbeheersing, luchtdichtheid en brandveiligheid ontstaat een goed presterende houten constructie.
