Kleine open plekken groot klimaatprobleem

Nieuw Nature onderzoek laat zien dat kleinschalige ontbossing het grootste deel van het koolstofverlies in tropische bossen veroorzaakt

Tropische bossen zijn de groene longen van onze planeet. Ze slaan ongeveer de helft van alle bovengrondse koolstof in bossen op en spelen daarmee een cruciale rol in het afremmen van klimaatverandering. Nieuw onderzoek gepubliceerd begin januari in Nature laat echter zien dat niet grootschalige kaalslag de belangrijkste oorzaak is van koolstofverlies. Het zijn juist talloze kleine open plekken vaak kleiner dan een voetbalveld.

Voor de houtbouwsector, bosbeheer en duurzaam materiaalgebruik is deze ontdekking belangrijk. Wie werkt met hout als hernieuwbare grondstof is direct verbonden met de vraag hoe bossen zich herstellen, hoeveel koolstof zij vasthouden en waar het misgaat.

Satellieten die door het bladerdak kijken

Het internationale onderzoeksteam onder leiding van Yidi Xu en Philippe Ciais combineerde dertig jaar satellietwaarnemingen met nieuwe modellen voor bosherstel. Uniek is het gebruik van de Europese Biomass satelliet van ESA. Deze satelliet beschikt over een P band radar die door dichte boomkronen heen kan kijken. Zo konden onderzoekers de hoeveelheid koolstof in stammen takken en houtige biomassa op een resolutie van dertig meter in kaart brengen.

Voor het eerst werd zichtbaar hoe tropische bossen wereldwijd tussen 1990 en 2020 koolstof verloren en opnieuw vastlegden en welke verstoringen daarvoor verantwoordelijk waren.

Verlies vooral in vochtige tropische bossen

De resultaten zijn opvallend.

1. Tropische droge bossen bleken over dertig jaar ongeveer koolstofneutraal. Verliezen door verstoring werden gecompenseerd door natuurlijke hergroei.
2. Tropische vochtige bossen verloren netto ongeveer 15,6 miljard ton koolstof.
3. Kleinschalige ontbossing kleiner dan twee hectare besloeg slechts vijf procent van het verstoorde bosoppervlak maar was verantwoordelijk voor zesenvijftig procent van het totale koolstofverlies.

Niet grootschalige branden of industriële kaalslag bepalen dus het saldo maar duizenden kleine ingrepen die verspreid en blijvend zijn.

Geen herstel na kleine ontbossing

Kleine open plekken zijn extra schadelijk omdat ze in vochtige tropische bossen vaak niet meer terug groeien tot bos. De grond wordt omgezet in landbouwpercelen weilanden infrastructuur of nederzettingen. Daarmee wordt de koolstof permanent uit het bosecosysteem verwijderd.

Grote brandverstoringen bleken daarentegen vaker gevolgd te worden door langdurig herstel waardoor een deel van het koolstofverlies later weer wordt vastgelegd.

Landbouwexpansie als stille motor

De studie wijst op de cumulatieve impact van dagelijkse menselijke activiteiten zoals uitbreiding van kleinschalige landbouw aanleg van wegen en dorpen en lokale ontginning. Juist deze versnipperde ingrepen domineren in regio’s als Afrika en delen van Zuidoost Azië. Het beeld dat vooral industriële houtkap of grootschalige ontbossing de boosdoener is blijkt daarmee onvolledig.

Three decades of satellite data reveal a surprising culprit behind tropical carbon loss.

Using data from @esaclimate’s RECCAP-2 and Biomass projects, scientists found that small deforestation clearings – often under two hectare – are behind more than half of total losses since… pic.twitter.com/4AH4dfBFQR

— ESA Earth Observation (@ESA_EO) January 18, 2026

Wat betekent dit voor houtbouw

Voor wie hout inzet als klimaatvriendelijk bouwmateriaal zijn de implicaties duidelijk.

1. Bosherstel is niet vanzelfsprekend. Kleine ontbossingen verhinderen natuurlijke regeneratie. Duurzame houtproductie vraagt actief beheer en bescherming van jonge en herstellende bossen.
2. Bescherming van intacte vochtige bossen is cruciaal. Deze bossen bevatten de hoogste koolstofdichtheid. Verlies hier heeft een veel groter klimaateffect per hectare.
3. Monitoring wordt steeds nauwkeuriger. Nieuwe satelliettechnologie maakt transparanter inzicht in bosbeheer mogelijk wat belangrijk is voor certificering koolstofboekhouding en ESG rapportage.
4. Hout als oplossing vraagt bosbeleid als randvoorwaarde. De klimaatwinst van houtbouw staat of valt met gezond en veerkrachtig bosbeheer wereldwijd.

Kleine gaten grote impact

Volgens ESA onderstreept dit onderzoek een simpele waarheid. Zelfs de kleinste ontbossingen doen ertoe. Waar het publieke debat vaak focust op spectaculaire bosbranden of massale kaalslag toont deze studie dat juist het stille versnipperde verlies de grootste structurele bedreiging vormt voor de tropische koolstofvoorraad.

Voor de houtbouwsector is dat een belangrijke les. Duurzaam bouwen met hout begint bij duurzaam bosbeheer tot op de schaal van het kleinste perceel.

Xu, Y., Ciais, P., Santoro, M. et al. Small persistent humid forest clearings drive tropical forest biomass losses. Nature 649, 375–380 (2026). https://doi.org/10.1038/s41586-025-09870-7