Een nieuw internationaal onderzoek, gepubliceerd in het toonaangevende wetenschappelijke tijdschrift Science, schetst een somber toekomstbeeld voor de Europese bossen. Door klimaatverandering zullen bosbranden, stormen en insectenplagen de komende decennia steeds vaker optreden. Tegen het einde van deze eeuw kan het areaal bos dat jaarlijks wordt getroffen zelfs meer dan verdubbelen. Dat heeft directe gevolgen voor de beschikbaarheid van hout, de stabiliteit van houtmarkten en de rol van bossen als koolstofopslag.
De studie, geleid door onderzoekers van de Technische Universität München, werd uitgevoerd door een internationaal consortium van meer dan dertig wetenschappers onder leiding van bosonderzoeker Rupert Seidl. Met behulp van nieuwe simulatiemodellen brachten zij voor het eerst in detail in kaart hoe verstoringen van bossen zich in Europa kunnen ontwikkelen tot 2100.
Misschien vind je dit ook interessant
Bosverstoringen nemen sterk toe
De onderzoekers analyseerden drie belangrijke oorzaken van boomsterfte: bosbranden, stormschade en insectenplagen, met name van schorskevers. Hun modellen laten zien dat deze verstoringen onder alle klimaatscenario’s zullen toenemen.
Onder een scenario waarin de wereldwijde uitstoot nauwelijks wordt beperkt, stijgt het jaarlijkse verstoorde bosoppervlak tegen het einde van de eeuw met circa 122 procent ten opzichte van de recente periode 1986-2020. Zelfs in een scenario waarin de opwarming wordt beperkt tot ongeveer twee graden Celsius ligt het verstoringsniveau structureel hoger dan in het recente verleden.
Bosbranden blijken daarbij de belangrijkste aanjager van de toename. Vooral in het Middellandse Zeegebied neemt het brandrisico sterk toe, maar ook gematigde en noordelijke regio’s krijgen vaker met brand te maken.
Model op ongekend detailniveau
De studie onderscheidt zich door de schaal en resolutie van de analyse. Het model simuleert bosontwikkeling en verstoringen op een raster van 100 bij 100 meter en bestrijkt in totaal ongeveer 187 miljoen hectare bos in Europa.
Voor de berekeningen combineerden de onderzoekers:
- procesgebaseerde bosmodellen
- satellietwaarnemingen van meerdere decennia
- klimaatgevoelige modellen voor brand, storm en insectenplagen
- een deep-learning raamwerk dat interacties tussen verstoringen simuleert
Het model is getraind op ruim 135 miljoen datapunten uit simulaties op meer dan 13.000 locaties in Europa. Daardoor konden verstoringen en hun verspreiding door landschappen realistischer worden gemodelleerd dan in eerdere studies.
Volgens Seidl worden verstoringen daardoor steeds meer een Europees systeemprobleem. “Ze treffen meerdere regio’s tegelijk, ontregelen houtmarkten en bedreigen de ecosysteemdiensten die bossen leveren.”
Meer jonge bossen, minder oude
Een belangrijke conclusie uit het onderzoek is dat de leeftijdsstructuur van Europese bossen ingrijpend verandert. Door grootschalige verstoringen verdwijnen oude bosbestanden sneller en ontstaan meer jonge bossen.
De simulaties laten zien dat:
- het aandeel jonge bossen tot 14 procent kan toenemen
- het aandeel oude bossen tot 3 procent kan afnemen
Dat heeft gevolgen voor biodiversiteit, koolstofopslag en houtproductie. Oude bossen slaan doorgaans meer koolstof op en bieden leefruimte voor gespecialiseerde soorten. Jongere bossen groeien sneller, maar leveren in eerste instantie minder hout van hoge kwaliteit.
Impact op houtsector en bouw
Voor de Europese houtsector kan een toename van verstoringen grote economische gevolgen hebben. Stormen, droogte en insectenuitbraken zorgen vaak voor plotselinge pieken in houtaanbod door noodkap, gevolgd door perioden met lagere beschikbaarheid. Dat kan prijsvolatiliteit veroorzaken in de houtketen – van bosbeheer tot zagerij en bouwplaats.
Omdat Europese houtmarkten sterk met elkaar zijn verbonden, kunnen regionale bosverliezen bovendien snel doorwerken in andere landen. Voor de snel groeiende houtbouwsector betekent dat een grotere afhankelijkheid van robuust bosbeheer en klimaatbestendige bosstructuren.
Bosbeleid moet anticiperen
De onderzoekers benadrukken dat verstoringen een centrale plaats moeten krijgen in het Europese bosbeleid. Bossen spelen een sleutelrol in klimaatbeleid als koolstofopslag en bron van duurzame bouwmaterialen, maar toenemende verstoringen kunnen deze functie onder druk zetten.
Tegelijkertijd bieden verstoringen volgens de onderzoekers ook kansen. Ze kunnen bijvoorbeeld worden benut om kwetsbare monoculturen te vervangen door diversere en klimaatbestendigere bossen.
De studie onderstreept echter vooral dat klimaatmitigatie essentieel blijft. Het beperken van de opwarming kan de toename van verstoringen aanzienlijk afremmen.
Voor bosbeheer, houtindustrie en houtbouw betekent dat één duidelijke conclusie: de Europese houtketen moet zich voorbereiden op een toekomst waarin bosverstoringen structureel vaker voorkomen.
• Voor meer informatie: Grünig, M.; Rammer, W.; Senf, C. et al: Klimaatverandering zal de verstoring van bossen in Europa gedurende de 21e eeuw doen toenemen, Science 2026, DOI: 10.1126/science.adx6329
