Tussen 1970 en 2024 is de arbeidsproductiviteit in de Verenigde Staten meer dan verdubbeld. In schril contrast daarmee daalde de productiviteit in de bouwsector met circa 30%. Dat blijkt uit het recente rapport “Productivity Stagnation in the Construction Industry: An International Perspective” van Goldman Sachs (2 februari 2026).
Voor een sector die wereldwijd onder druk staat door woningtekorten, stijgende kosten en verduurzamingsopgaven, is dat een confronterende constatering. Maar wat zijn de oorzaken? En belangrijker nog: welke lessen biedt dit onderzoek voor de houtbouwsector in Nederland en Europa?
Een internationaal probleem, maar het sterkst in de VS
Hoewel de terugval in bouwproductiviteit ook zichtbaar is in andere ontwikkelde economieën, is deze in de VS het meest uitgesproken. Sinds 1991 groeide de bouwproductiviteit in de VS gemiddeld met -1,0% per jaar. Ter vergelijking:
- G10 Europa en Japan: circa -0,4% per jaar
- Australië: circa +0,6% per jaar
De achterstand van de VS vertaalt zich direct in een ernstiger woningtekort en betaalbaarheidscrisis.
Drie structurele oorzaken
Volgens het rapport zijn er drie hoofdoorzaken voor de achterblijvende productiviteit:
- Gebrek aan innovatie
- Toenemende ruimtelijke regulering
- Meetfouten in productiviteitsstatistieken
Samen verklaren zij het grootste deel van de kloof tussen bouw en de rest van de economie.
1. Beperkte innovatie: oude machines, weinig doorbraken
De meeste grote bouwmachines die vandaag worden gebruikt, zoals bulldozers, kranen, betonmixers, zijn al in de jaren veertig en vijftig uitgevonden. Sindsdien zijn verbeteringen vooral incrementeel geweest.
De onderzoekers constateren dat:
- De adoptie van industriële machines sterk toenam tussen 1950 en 1970, maar daarna stagneerde.
- Prefabricage in de VS rond 1970 goed was voor ongeveer een derde van de nieuwbouwwoningen, maar inmiddels nog slechts circa 5%.
Op basis van patentdata schat Goldman Sachs dat technologische vooruitgang sinds 1965 de jaarlijkse productiviteitsgroei in de bouw met 0,8 procentpunt heeft verhoogd. In andere sectoren ligt dat effect tussen 1 en 1,3 procentpunt.
Relevantie voor houtbouw
Hier ligt een directe kans voor houtbouw:
- Industrialisatie en prefabricage zijn kernprincipes van moderne houtbouw.
- Off-site productie sluit aan bij de behoefte aan schaalbaarheid en standaardisatie.
- Digitalisering (BIM, parametrisch ontwerp, ketenintegratie) kan juist in houtbouw sneller worden geïntegreerd.
Waar de traditionele bouw blijft hangen in incrementele innovatie, heeft houtbouw het potentieel om de productiviteitscurve opnieuw te laten stijgen.
2. Strengere ruimtelijke regulering als productiviteitsrem
De tweede, en volgens het rapport zwaarst wegende, factor is toenemende ruimtelijke regulering. In de VS zijn regels rond bouwhoogtes, dichtheden, vergunningprocedures en lokale goedkeuringen de afgelopen vijftig jaar aanzienlijk aangescherpt.
Uit de internationale analyse blijkt:
- Een stijging van 1% in reguleringsintensiteit verlaagt de jaarlijkse bouwproductiviteitsgroei met 0,6 tot 0,9 procentpunt.
- In de VS heeft strengere regulering sinds de jaren zestig de productiviteitsgroei met circa 0,7 procentpunt per jaar gedrukt.
Binnen de VS blijken vooral vergunningsvertragingen de grootste negatieve impact te hebben.
Wat betekent dit voor Nederland?
Ook in Nederland spelen:
- Lange vergunningstrajecten
- Lokale interpretatieverschillen
- Stapeling van eisen (geluid, stikstof, welstand, duurzaamheid)
Voor houtbouw, dat juist snelheid en industrialisatie als voordeel heeft, is voorspelbaarheid van regelgeving cruciaal. Zonder versnelling in procedures verdampt een belangrijk deel van de productiviteitswinst.
3. Meetproblemen: onderschatten we de echte productiviteit?
Een opvallend derde element is de mogelijke onderschatting van bouwproductiviteit door statistische meetfouten.
In de VS wordt de bouwprijsindex grotendeels bepaald via een “top-down” benadering: verkoopprijzen van woningen worden gecorrigeerd voor een beperkt aantal kenmerken (oppervlak, aantal kamers, etc.). Kwaliteitsverbeteringen zoals:
- Betere isolatie
- Energie-efficiëntere installaties
- Hoogwaardigere materialen
- Verbeterde constructieve prestaties
worden mogelijk onvoldoende meegenomen.
Een recente studie schat dat correcte kwaliteitscorrecties de gemeten jaarlijkse productiviteitsgroei tussen 1990 en 2024 zouden verhogen van -1,0% naar -0,3%. Nog steeds laag – maar minder dramatisch.
Interessant voor houtbouw
Houtbouwprojecten bevatten vaak:
- Hogere energetische prestaties
- Lagere milieubelasting
- Betere prefabricagekwaliteit
- Hogere circulariteit
Als statistieken dergelijke kwaliteitsverbeteringen onvoldoende meenemen, wordt de werkelijke productiviteitsbijdrage van houtbouw mogelijk onderschat.
De verdeling van de productiviteitskloof
Sinds 1965 is het verschil tussen bouwproductiviteit en de rest van de Amerikaanse economie als volgt te verklaren:
- 40%: strengere ruimtelijke regulering
- 20%: gebrek aan innovatie
- 20%: kwaliteitsonderschatting
- Rest: overige factoren
Internationaal gezien verklaren strengere regulering en meetproblemen het grootste deel van de Amerikaanse achterstand ten opzichte van andere G10-landen.
Wat betekent dit voor de houtbouwsector?
Het rapport van Goldman Sachs is geen houtbouwrapport, maar het onderstreept indirect waarom industrialisatie en prefab-systemen essentieel zijn.
Voor de houtbouwsector liggen er vier strategische lessen:
1. Industrialiseer verder
Prefabricage moet niet niche blijven, maar mainstream worden.
2. Digitaliseer de keten volledig
Echte productiviteitswinst zit in ketenintegratie, standaardisatie en data-uitwisseling.
3. Werk aan voorspelbare regelgeving
Sectorbrede lobby voor versnelde vergunningprocedures en standaardisering van toetsingskaders.
4. Maak kwaliteit meetbaar
Toon via data aan hoe energieprestatie, circulariteit en CO₂-reductie bijdragen aan reële waardecreatie.
Houtbouw als antwoord op een macro-economisch probleem
De stagnatie in bouwproductiviteit is geen tijdelijk fenomeen, maar een structureel probleem dat al meer dan vijftig jaar speelt. Het onderzoek van Goldman Sachs laat zien dat zonder innovatie en zonder hervorming van regelgeving de sector structureel achterblijft bij de rest van de economie.
Juist hier kan houtbouw het verschil maken.
Door industrialisatie, standaardisatie en off-site productie te combineren met digitale ontwerpmethoden kan houtbouw een fundamenteel andere productiviteitsdynamiek realiseren dan de traditionele bouw.
De vraag is dus niet óf houtbouw een rol speelt in de oplossing van het woningtekort, maar hoe snel de sector in staat is om deze productiviteitsbelofte daadwerkelijk waar te maken.
Lees alle ontwikkelingen in de houtbouw hier op Houtbouw Netwerk!
