De druk op de Nederlandse utiliteitsbouw neemt toe. Vooral bij scholen stapelen de uitdagingen zich op. Een groot deel van de circa 9.000 schoolgebouwen in Nederland is toe aan renovatie of vervanging, terwijl de bouwsector kampt met personeelstekorten en opdrachtgevers steeds hogere eisen stellen aan betaalbaarheid, kwaliteit en duurzaamheid.
Hegeman Bouw & Infra wil op die opgaven inspelen met een verder geïndustrialiseerde manier van bouwen. Het bedrijf uit Amersfoort en Nijverdal lanceerde daarvoor HIB Studio: een ontwerp- en ontwikkelstudio waarin ontwerp, techniek en uitvoering vanaf de eerste fase worden samengebracht. De studio richt zich op industriële en circulaire bouwsystemen voor scholen, kantoren en andere utiliteitsgebouwen.

Van projectervaring naar bouwsysteem
De aanpak is gebaseerd op een belangrijke verschuiving in het bouwproces. In plaats van voor ieder gebouw opnieuw oplossingen te ontwikkelen, wil Hegeman kennis en technieken uit eerdere projecten structureel vastleggen in een bouwsysteem. Constructies, prefab bouwdelen en technische oplossingen worden daarbij steeds verder gestandaardiseerd en geoptimaliseerd.
Dat moet leiden tot kortere doorlooptijden, minder faalkosten en een efficiënter materiaalgebruik. Tegelijkertijd blijft ruimte bestaan voor architectonische variatie en de specifieke eisen van gebruikers en locaties.
“Met ieder gebouw leren we wat beter, slimmer of eenvoudiger kan. Die kennis willen we niet achterlaten in één project. We brengen haar terug in het systeem, zodat het volgende gebouw ervan profiteert”, zegt Karin Kuipers, manager HIB.
De basis van het systeem is industriële houtbouw. Volgens Hegeman bewijzen de eerste schoolprojecten dat een gestandaardiseerde technische basis niet hoeft te leiden tot uniforme gebouwen. Juist doordat constructie en productieproces beter zijn georganiseerd, ontstaat ruimte voor variatie in uitstraling en indeling.
Dertien projecten als praktijkbewijs voor HIB Studio
De ambities zijn niet uitsluitend gebaseerd op theoretische voordelen van industrialisatie. Hegeman heeft de werkwijze inmiddels toegepast in dertien projecten: elf scholen volgens het concept Het Schoolvoorbeeld, het Rijkskantoor Mandemaat 3 in Assen en een tijdelijke verkeerspost voor Rijkswaterstaat.

Uit deze projecten blijkt volgens het bedrijf dat de bouwtijd tot circa 50 procent korter kan zijn dan bij traditionele utiliteitsbouw. De opgedane ervaring vormt de basis voor verdere ontwikkeling en toepassing van het systeem.
HIB Studio moet die kennis bundelen en vertalen naar nieuwe projecten. Naast scholen en kantoren kijkt Hegeman nadrukkelijk naar toekomstige huisvestingsopgaven van Defensie.
De industrialisatieslag zit daarbij niet alleen in het toepassen van prefab elementen. Het gaat om het integraal organiseren van ontwerp, engineering, productie en montage. Door deze onderdelen vanaf het begin op elkaar af te stemmen, kunnen bouwprocessen beter worden beheerst en wordt de afhankelijkheid van arbeid op de bouwplaats kleiner.
Restwaarde maakt circulariteit financieel concreet
Naast snelheid en efficiëntie vormt circulariteit een belangrijk uitgangspunt van het HIB-bouwsysteem. De constructie is ontworpen met het oog op demontage en hergebruik. Volgens Hegeman bedraagt de losmaakbaarheidsindex circa 75 procent.
Ook de financiële waarde over de volledige levensduur krijgt nadrukkelijk aandacht. Voor doorgerekende HIB-gebouwen bedraagt de berekende financiële restwaarde na veertig jaar circa 15 tot 20 procent van de oorspronkelijke investering.
Daarmee probeert Hegeman circulariteit nadrukkelijker onderdeel te maken van de financiële businesscase voor opdrachtgevers. Niet alleen de initiële bouwkosten tellen mee, maar ook de waarde van materialen en bouwdelen aan het einde van de gebruiksperiode.
“CO₂, materiaaldata en levenscyclusprestaties horen niet in de bijlage, maar in het hart van ontwerp, product en markt”, zegt Kuipers. Volgens haar wordt de methodiek om de financiële restwaarde van circulaire gebouwen te bepalen inmiddels door meerdere Nederlandse gemeenten toegepast bij schoolgebouwen.
Ook de opgeslagen CO₂ in biobased bouwmaterialen kan volgens Hegeman op termijn economische waarde vertegenwoordigen. Daarmee verschuift de aandacht van uitsluitend de bouwinvestering naar de prestaties en waarde van een gebouw gedurende de gehele levenscyclus.

Houtbouwconvenant moet opschaling versnellen
HIB Studio werd vandaag, 4 november, officieel gelanceerd tijdens de Praktijkdag Industriële Scholenbouw bij Azalea in Amsterdam. Hegeman deelde daar de ervaringen uit anderhalf jaar industrieel en circulair bouwen met opdrachtgevers, schooldirecteuren, architecten, adviseurs en bouwpartners.
Ook De Bouwcampus, Ruimte-OK en IOPHV waren bij de bijeenkomst betrokken. Tijdens zeventien expertsessies stonden onder meer houtbouw, circulaire businesscases, gezonde leeromgevingen en praktijkervaringen uit lopende projecten centraal.
Een ander onderdeel van de bijeenkomst was de ondertekening van het houtbouwconvenant. Hegeman brengt daarbij vijf houten schoolgebouwen in binnen de Metropoolregio Amsterdam.
Met HIB Studio zet Hegeman een volgende stap van projectmatig experimenteren naar structurele toepassing van industriële houtbouw. De uitdaging ligt de komende jaren in het verder verbeteren en opschalen van het bouwsysteem. Daarbij moet blijken in hoeverre kortere bouwtijden, lagere faalkosten en aantoonbare restwaarde ook bij grotere aantallen projecten standhouden.









