De bouw moet in hoog tempo verduurzamen. Toch blijft de praktijk achter bij de ambities. Biobased en circulaire materialen winnen weliswaar terrein, maar de stap van prototype naar industriële toepassing blijkt in veel gevallen nog te groot. Met TNO BioBuilt wil TNO die kloof verkleinen.
Het innovatiecentrum richt zich op één centrale opgave: het opschalen van circulaire en biobased bouwmaterialen naar aantoonbaar toepasbare producten voor de bouwpraktijk.
Opschalen zonder direct investeringsrisico
Veel innovatieve bouwmaterialen, zoals houtvezelisolatie en circulaire CLT-elementen, bevinden zich nog in een experimentele fase. Daardoor blijft de stap naar industriële productie groot, vooral omdat bedrijven forse investeringen moeten doen terwijl de markt nog in ontwikkeling is.
Daarom biedt TNO BioBuilt een tussenfase tussen lab en fabriek. Bedrijven kunnen hier proefproductie draaien op beperkte schaal. Bovendien kunnen zij processen optimaliseren voordat zij investeren in dure installaties. Daarnaast laat TNO materiaalprestaties testen en bouwfysische en constructieve eigenschappen valideren.
Zo verlaagt BioBuilt het investeringsrisico én versnelt het de route naar markttoepassing.
Van reststroom naar bouwproduct
TNO richt zich nadrukkelijk op het benutten van reststromen en biobased grondstoffen. Denk bijvoorbeeld aan afvalhout, sloophout, pallethout en vezelgewassen die nu nog beperkt worden ingezet in de bouwsector.
TNO ontwikkelt deze stromen verder tot functionele bouwproducten. Daarbij kijkt het niet alleen naar de grondstof, maar ook naar verwerkbaarheid, materiaalgedrag en constructieve prestaties. Daardoor ontstaat een integrale ontwikkelketen: van grondstof tot getest bouwproduct.
Vier ontwikkellijnen richting industriële toepassing
Binnen BioBuilt werkt TNO aan vier technologische routes die samen de basis vormen voor opschaalbare biobased bouwproductie.
1. Van afvalhout naar kozijnen en deuren
Eerst scant TNO sloophout met röntgen-CT-technologie. Daardoor brengt het de dichtheid, afmetingen en metaalinsluitingen nauwkeurig in kaart. Vervolgens verwijdert TNO geautomatiseerd alle metalen onderdelen en selecteert het geschikte hout.
Daarna droogt en bewerkt TNO het materiaal. Vervolgens zaagt en vingerlast het de onderdelen en verlijmt die met vacuümpersen tot nieuwe kozijn- en deurcomponenten.
2. Circulair CLT uit pallets en resthout
TNO demonteert afgedankte pallets en reinigt het hout zorgvuldig. Vervolgens combineert het dit met nieuw naaldhout. Daarna verwerkt het de materialen tot CLT-elementen via zagen, vingerlassen, verlijmen en persen.
Deze elementen, tot circa 8 bij 3 meter, gebruikt TNO voor vloeren en wanden. Bovendien werkt het de elementen met CNC-techniek verder af.
Samen met partners zoals Dijkshoorn en Urban Climate Architects onderzoekt TNO hoe circulair CLT zich in de praktijk gedraagt.
3. Vezels als basis voor plaatmateriaal
In deze lijn worden uiteenlopende rest- en landbouwvezels onderzocht, zoals paprikastengels en takhout. De centrale vraag: hoe maak je hier structureel plaatmateriaal van?
Er wordt gewerkt aan:
- biobased lijmsystemen
- alternatieve persprocessen
- lijmloze verbindingen onder hoge druk en temperatuur
Doel is een nieuw type plaatmateriaal met lage milieu-impact en hoge toepasbaarheid in de bouw.
4. Hybride productielijnen en nieuwe composieten
Naast hout- en vezelstromen ontwikkelt TNO ook extrusie- en pultrusieprocessen voor houtvezelcomposieten. Tegelijkertijd onderzoekt het hoe CLT kan worden gecombineerd met biobased isolatie of functionele lagen.
Zo ontstaan multifunctionele bouwelementen waarin constructie en isolatie worden geïntegreerd.
Testen vóór investeren
Een belangrijk onderscheid van BioBuilt is de aanwezigheid van uitgebreide test- en validatiefaciliteiten. In het bestaande bouwinnovatie-ecosysteem van TNO worden proefstukken getest op onder meer:
- sterkte en stijfheid
- vocht- en brandgedrag
- dimensionele stabiliteit
- constructieve betrouwbaarheid
Hiermee wordt vroeg in het ontwikkelproces duidelijk of een materiaal voldoet aan de eisen van de bouwpraktijk.
Schakel tussen innovatie en markt
Waar veel innovaties stranden in de pilotfase, moet BioBuilt juist de vertaalslag naar markttoepassing versnellen. Door productie, testen en optimalisatie te combineren, ontstaat een iteratief ontwikkelproces dat dichter bij industriële realiteit staat.
TNO positioneert BioBuilt daarbij expliciet als onafhankelijke ontwikkelomgeving, zonder commercieel belang in specifieke oplossingen. Dat maakt vergelijking van materialen en processen mogelijk op basis van prestaties in plaats van productbelangen.
Conclusie
TNO BioBuilt speelt in op een structureel knelpunt in de bouwtransitie: het ontbreken van opschalingscapaciteit voor biobased innovaties. Door proefproductie, materiaalkennis en validatie te bundelen in één omgeving ontstaat een infrastructuur waarin circulaire bouwmaterialen kunnen doorgroeien naar industriële toepassing.
Voor de hout- en bouwsector betekent dat vooral één ding: minder losse pilots, meer aantoonbare opschaling richting een CO₂-neutrale bouwketen.








