Terwijl natuurbranden opnieuw duizenden hectares bos in Zuid-Frankrijk in de as leggen, verschijnt een onderzoek dat het debat over bosbeheer op scherp zet. Niet houtkap, maar door menselijk handelen veroorzaakte branden zijn inmiddels de grootste oorzaak van het verlies van de laatste intacte bossen op aarde. Dat blijkt uit een nieuwe analyse van het World Resources Institute (WRI), de University of Maryland en Greenpeace International. De uitkomst is ook relevant voor de houtbouwsector, waar de beschikbaarheid van duurzaam geproduceerd hout direct samenhangt met de gezondheid van mondiale bosecosystemen.
195 miljoen hectare verdwenen
Jarenlang gold industriële houtkap als de belangrijkste oorzaak van het verdwijnen van de laatste intacte bossen op aarde. Uit de nieuwste actualisatie van de wereldwijde kaart van Intact Forest Landscapes (IFL) blijkt dat dit beeld is veranderd.
Onderzoekers van het World Resources Institute (WRI), de University of Maryland en Greenpeace International analyseerden 25 jaar aan satellietgegevens van grote, aaneengesloten bosgebieden zonder zichtbare menselijke verstoring. Sinds 2000 is wereldwijd 194,7 miljoen hectare intact bos verdwenen – ongeveer het oppervlak van Mexico. Daarmee is inmiddels 15,2 procent van alle intacte bosgebieden verloren gegaan. Tegelijkertijd neemt het tempo van het verlies toe: van gemiddeld 7 miljoen hectare per jaar vóór 2013 naar circa 10 miljoen hectare per jaar sinds 2020.
Brand neemt de koppositie over
De grootste verschuiving zit in de oorzaak van het bosverlies.
Waar tussen 2000 en 2013 houtkap nog de dominante factor was, is tussen 2020 en 2025 het beeld volledig veranderd:
- 39,9%: door mensen veroorzaakte bosbranden;
- 20,3%: houtkap (14,2% selectieve kap en 6,1% kaalkap);
- 18,8%: mijnbouw, olie- en gaswinning;
- overige oorzaken: landbouw en infrastructuur.

Volgens de onderzoekers is de toename van branden geen puur klimaateffect. Branden ontstaan vooral aan de randen van bossen waar wegen, landbouw, mijnbouw en andere infrastructuur toegang geven tot voorheen ontoegankelijke gebieden. Door hogere temperaturen en langdurige droogte kunnen deze branden vervolgens veel dieper het bos binnendringen. Natuurlijke branden diep in ongerepte bossen worden in de analyse nadrukkelijk níet als verliesoorzaak meegeteld.
Houtkap blijft belangrijk, maar het beeld verandert
Dat houtkap is gezakt naar de tweede plaats betekent niet dat de sector buiten schot blijft. In Afrika, Zuidoost-Azië en gematigde bossen in Eurazië blijft houtoogst de belangrijkste directe oorzaak van aantasting van intact bos.
Opvallend is echter dat in Noord-Eurazië nieuwe olie- en gasinfrastructuur tegelijkertijd de deur opent voor zowel mijnbouw als houtwinning. Wegen blijken daarmee een belangrijke indirecte aanjager van bosfragmentatie.
Voor de houtsector onderstreept dit een belangrijke nuance: niet alleen de oogst zelf, maar vooral de ontsluiting van eerder ongerepte gebieden bepaalt de ecologische impact van bosbeheer. Dat maakt zorgvuldig bosbeheer, certificering en het vermijden van hout uit primaire bossen belangrijker dan ooit.
Wat betekent dit voor houtbouw?
Voor de houtbouwsector is de studie relevant omdat hout steeds vaker wordt gepositioneerd als klimaatvriendelijk alternatief voor beton en staal. Die klimaatwinst staat of valt echter met de herkomst van het hout.
Het onderzoek benadrukt dat intacte boslandschappen onvervangbaar zijn. Wanneer een gebied zijn ecologische samenhang verliest, kan het volgens de gebruikte methodiek niet simpelweg weer als intact bos worden beschouwd, ook niet wanneer bomen terug groeien. De biodiversiteit, koolstofvoorraden en ecologische processen zijn dan blijvend aangetast.
Daarmee onderstrepen de onderzoekers indirect een belangrijk uitgangspunt voor de houtbouw: duurzaam bouwen met hout begint bij verantwoord bosbeheer. Hout uit goed beheerde productiebossen kan bijdragen aan de circulaire bouweconomie, terwijl de laatste intacte oerbossen juist zoveel mogelijk buiten economische exploitatie zouden moeten blijven.
Bescherming werkt
Een opvallende uitkomst is dat wettelijke bescherming aantoonbaar effect heeft.
Slechts ongeveer 37 procent van de resterende intacte bossen heeft een beschermde status. Binnen strikt beschermde natuurgebieden ligt het verlies echter meer dan twee keer lager dan daarbuiten.
De onderzoekers pleiten daarom voor uitbreiding van beschermde gebieden, versterking van de landrechten van inheemse gemeenschappen en het vermijden van nieuwe infrastructuur in nog ongerepte bosgebieden.
Onmisbaar voor het klimaat
De laatste intacte bossen vertegenwoordigen bovendien een uitzonderlijke klimaatwaarde. Volgens de onderzoekers nemen deze bossen jaarlijks netto ongeveer 1,62 miljard ton CO₂-equivalent op. Dat is ruim 30 procent van de totale mondiale koolstofopname door bossen. Vooral boreale bossen bevatten enorme koolstofvoorraden in de bodem en beschermen de onderliggende permafrost tegen ontdooiing.
Wetenschappelijke basis
Het onderzoek is gebaseerd op de meest recente actualisatie van de wereldwijde kaart van Intact Forest Landscapes, ontwikkeld door onderzoekers van de University of Maryland, World Resources Institute en Greenpeace International. Voor de analyse werden Landsat-satellietbeelden, Google Earth, OpenStreetMap en aanvullende geografische datasets gecombineerd. Bosverstoringen zijn handmatig geïnterpreteerd door gespecialiseerde onderzoekers, waardoor de dataset inmiddels geldt als een van de belangrijkste referenties voor onderzoek naar bosintegriteit, biodiversiteit en klimaat.
Bronnen
- Potapov, P., Turubanova, S., Glushkov, I., Zhuravleva, I., Komarova, A., Goldman, E., Rosoman, G. & Yaroshenko, A. (2025). Omvang en verandering van intacte boslandschappen, 2000-2025 [Dataset]. Zenodo.
https://doi.org/10.5281/zenodo.18011599 - Potapov, P. et al. (2017). The last frontiers of wilderness: Tracking loss of intact forest landscapes from 2000 to 2013. Science Advances, 3(1), e1600821.
- Hansen, M.C. et al. (2013). High-Resolution Global Maps of 21st-Century Forest Cover Change. Science, 342(6160), 850–853.
- World Resources Institute / Global Nature Watch: Fragmentation and Fires Are Threatening the World’s Last Intact Forests.








